عصر مسجدسلیمان// پنجم خرداد در تاریخ ایران یادآور رویدادی بی‌نظیر است: صبحگاه آن روز در سال ۱۲۸۷ خورشیدی، مته حفاری در چاه شماره یک مسجدسلیمان در عمق ۳۶۰ متری به نفت رسید و فورانی ۱۵ متری از «طلای سیاه» آغاز شد. این رویداد نه‌تنها نخستین فوران نفت در ایران، بلکه نخستین اکتشاف نفت در سراسر خاورمیانه بود و سرآغاز صنعت نفت و مدرنیته در منطقه به شمار می‌رود. از همین رو، پنجم خرداد در فرهنگ مردم مسجدسلیمان جایگاهی ویژه دارد و گرامیداشت آن پیشینه‌ای دیرینه، هرچند عمدتاً محلی و مردمی، دارد. این مقاله به مرور چگونگی برگزاری این روز در سال‌های گذشته می‌پردازد.

پیش از نامگذاری رسمی: ریشه‌های مردمی

سال‌ها پیش از آن‌که پنجم خرداد نامی رسمی در تقویم ملی پیدا کند، مردم مسجدسلیمان و فعالان صنعت نفت این روز را گرامی می‌داشتند. یکصد و هفدهمین سالگرد اکتشاف نفت خاورمیانه با برگزاری آیین بزرگداشت در قلب اولین میدان نفتی ایران برگزار شد. کنگره یکصدمین سال فعالیت صنعت نفت ایران در مسجدسلیمان و با حضور وزیر نفت وقت آغاز به کار کرد. این گزارش‌ها نشان می‌دهد که جوهر اصلی گرامیداشت، تجلیل از دستاورد تاریخی اکتشاف نفت و نقش مسجدسلیمان در آن بوده است.

در کنار این مراسم‌ها، رویدادهای فرهنگی متنوعی نیز برگزار می‌شده است. در یکصد و پانزدهمین سالروز فوران نخستین چاه نفت، مدیرعامل شرکت ملی نفت ایران در آیین بزرگداشت در مسجدسلیمان حضور یافت و به اهمیت این رویداد تاریخی اشاره کرد. همچنین، همایش‌های تخصصی و دومین همایش روز مسجدسلیمان در آستانه صد و هشتمین سالگرد اکتشاف نفت برگزار شد.

رویداد برجسته: یکصدمین سالگرد در سال ۱۳۸۷

مهم‌ترین و جامع‌ترین گرامیداشت پیش از نامگذاری رسمی روز مسجدسلیمان، به یکصدمین سالگرد اکتشاف نفت در سال ۱۳۸۷ بازمی‌گردد. همزمان با این مناسبت، پالایشگاه گاز مسجدسلیمان با حضور وزیر نفت وقت افتتاح شد. در مراسم افتتاح، وزیر نفت در جمع خبرنگاران حضور یافت و ضمن گرامیداشت یکصدمین سالگرد فوران نفت در ایران، بر اهمیت این رویداد تأکید کرد.

همایش یکصدمین سالگرد پیدایش نفت و بزرگداشت تولد مسجدسلیمان با حضور سخنرانان و شخصیت‌های ملی برگزار شد و از آن به عنوان یکی از بزرگ‌ترین رویدادهای مرتبط با این روز در تاریخ معاصر ایران یاد می‌شود. این رویداد نشان‌دهنده اوج توجه ملی به این میراث ارزشمند در دهه ۸۰ خورشیدی بود.

نامگذاری رسمی در سال ۱۳۹۴: نقطه عطف

سال ۱۳۹۴ نقطه عطفی در مسیر گرامیداشت این روز محسوب می‌شود. با مصوبه شورای فرهنگ عمومی کشور، روز پنجم خرداد رسماً به عنوان «روز مسجدسلیمان» نامگذاری شد و در تقویم رسمی کشور درج گردید. در نامه‌ای که به همین منظور صادر شد، هدف از این نامگذاری، «پاسداشت سالروز کشف اولین چاه نفت در خاورمیانه» عنوان گردید. همزمان با این نامگذاری، دومین همایش روز مسجدسلیمان برگزار شد.

این نامگذاری، گرامیداشت پنجم خرداد را از جنبه‌ای صرفاً محلی و مردمی به رویدادی ملی بدل کرد. در همین سال، آئین گرامیداشت یکصد و هفتمین سالروز فوران نخستین چاه نفت نیز با عنوان «روز مسجدسلیمان، نفت و نگاه نو به توسعه مناطق نفت‌خیز» برگزار شد.

سال‌های پس از نامگذاری: فراز و فرودها

پس از سال ۱۳۹۴، گرامیداشت پنجم خرداد با محوریت مردم و نهادهای محلی و نیز صدور پیام‌های تبریک از سوی مقامات استانی و ملی ادامه یافت. استاندار خوزستان در سال‌های مختلف، از جمله در سال ۱۴۰۴ (۱۴۰۴ شمسی) پیام تبریکی به مناسبت روز مسجدسلیمان صادر کرد و آن را یادآور رشادت‌ها و تلاش‌های مردمی دانست که همواره سهمی بی‌بدیل در پیشرفت و آبادانی این سرزمین داشته‌اند. برگزاری مسابقات ورزشی مانند شطرنج برق‌آسا به‌مناسبت این روز نیز در دستور کار قرار گرفت.

با این حال، گزارش‌های انتقادی نیز در این سال‌ها به چشم می‌خورد. برخی منابع از کمرنگ شدن تدریجی شکوه این آیین‌ها گلایه کرده‌اند. یادداشتی با عنوان «آیا روز مسجدسلیمان از یاد مسوولان رفته است؟! خداحافظ ۵ خرداد» خاطرنشان می‌کند که در چند سال اخیر از برپایی این رویداد ملی و بین‌المللی خبر خاص و عامی نبوده، جز یک مراسم کوچک و …. یکی از نمونه‌های برجسته بی‌توجهی، عدم حضور استاندار خوزستان در مراسم روز مسجدسلیمان بود که به بهانه دیدار با رئیس‌جمهور از شرکت در آن خودداری کرد. همچنین، روز مسجدسلیمان در سال ۱۴۰۴ با بی‌توجهی مسئولان سپری شد و حتی پیشنهاد انتقال تاریخ این روز به ۳۰ مهر، سالروز حمله موشکی رژیم بعث به مسجدسلیمان، مطرح گردید.

نمایشگاه‌ها و فعالیت‌های فرهنگی

در کنار مراسم رسمی، برگزاری نمایشگاه‌های فرهنگی و هنری نیز بخشی از برنامه‌های گرامیداشت روز مسجدسلیمان را تشکیل می‌دهد. برپایی سه نمایشگاه فرهنگی و هنری در این شهرستان در ادوار مختلف گزارش شده است. همچنین، بازدید از نخستین چاه نفت خاورمیانه در همین ایام، به عنوان یک مقصد گردشگری و فرهنگی، مورد استقبال قرار می‌گیرد. در برخی سال‌ها، بیش از ۱۲ هزار نفر از این اثر تاریخی بازدید کرده‌اند.

جمع‌بندی

مرور گرامیداشت پنجم خرداد روز مسجدسلیمان در سال‌های گذشته، تصویری از فراز و فرودها را پیش روی ما می‌نهد. از یک سو، شاهد برگزاری باشکوه یکصدمین سالگرد در سال ۱۳۸۷ و نامگذاری رسمی این روز در تقویم ملی در سال ۱۳۹۴ هستیم که نقطه اوج توجه ملی به این میراث ارزشمند بود. از سوی دیگر، در سال‌های اخیر، کمرنگ شدن تدریجی مراسم‌ها و بی‌توجهی برخی مسئولان، نگرانی‌هایی را در میان مردم و فعالان فرهنگی این دیار ایجاد کرده است.

با این حال، آنچه در تمام این سال‌ها ثابت مانده، حضور پرشور مردم مسجدسلیمان و تلاش رسانه‌های محلی و فعالان صنعت نفت برای زنده نگه داشتن یاد و خاطره این رویداد تاریخی است. پنجم خرداد نه‌تنها روز یک شهر، بلکه روز آغاز تحول عظیم صنعتی و اقتصادی در ایران و خاورمیانه است؛ روزی که شایسته بزرگداشتی درخور و همیشگی است.